Finlandiya'daki Helsinki Üniversitesi tarafından yürütülen ve bilim dergisi Nature Communications'ta yayımlanan yeni bir araştırma, aile planlaması ile ömür uzunluğu arasında şaşırtıcı bir evrimsel bağ olduğunu ortaya koyarak bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı.
Ne çok fazla ne hiç: İdeal sayı 2 ila 3
Araştırmacılar, genetik faktörlerin dış etkilerini en aza indirmek amacıyla 14.836 kadın ikiz kardeşin sağlık verilerini inceledi. Ayrıca bu devasa grubun içerisinden 1.054 katılımcının biyolojik yaşlanma belirteçleri hücresel düzeyde analiz edildi. Ortaya çıkan istatistiksel tablo oldukça çarpıcı: Hiç çocuk sahibi olmayanlar ile ortalamanın çok üzerinde (yaklaşık 6,8) çocuk sahibi olan kadınların biyolojik olarak daha hızlı yaşlandığı ve genel ölüm risklerinin daha yüksek olduğu gözlemlendi.
Araştırmanın hücresel yaşlanma açısından "en sağlıklı" olarak nitelediği grup ise ortalama 2 ila 3 çocuk sahibi olan ve hamileliklerini 24 ile 38 yaşları arasında yaşayan kadınlardan oluşuyor. Bu gruptaki bireylerin biyolojik yaşlanma hızının diğer tüm gruplara göre en düşük seviyede olduğu tespit edildi.
Evrimsel bedel: "Tek kullanımlık beden" teorisi
Peki ama neden çok fazla çocuk doğurmak vücudumuzu daha hızlı yaşlandırıyor? Bilim insanları bu durumu evrimsel biyolojide köklü bir yere sahip olan "tek kullanımlık beden (disposable soma)" teorisiyle açıklıyor.
Helsinki Üniversitesi'nden Biyolog Mikaela Hukkanen, organizmaların zaman ve hücresel enerji gibi sınırlı kaynaklara sahip olduğunu vurgulayarak şu açıklamayı yapıyor: "Üremeye büyük miktarda enerji yatırıldığında, bu hayati enerji bedensel bakım ve onarım mekanizmalarından çekilir. Bu durum da doğal olarak yaşam süresini kısaltan hücresel hasarlara yol açabilir." Kısacası vücut elindeki kısıtlı enerjiyi hayatta kalmak yerine yeni bir hayat yaratmaya ve onu büyütmeye harcadığında, kendi hücrelerini yenilemekte zorlanıyor.
Hiç çocuk sahibi olmamak neden riskli?
Çok çocuk yapmanın bedeni yorması evrimsel olarak mantıklı bir zemine otururken, araştırmadaki en ilginç bulgulardan biri de hiç çocuk sahibi olmayan kadınların benzer şekilde hızlı yaşlanma belirtileri göstermesiydi. Bilim insanları, "tek kullanımlık beden" teorisinin bu durumu açıklamakta yetersiz kaldığını belirtiyor. Ancak uzmanların üzerinde durduğu en güçlü ihtimal hiç çocuk sahibi olmamaya yol açan altta yatan teşhis edilmemiş tıbbi durumların veya kronik rahatsızlıkların, ilerleyen yaşlarda sağlığı genel anlamda olumsuz etkilemesi. Yani burada çocuksuzluğun bedeni yaşlandırmasından ziyade, her iki durumu da tetikleyen ortak bir sağlık sorununun varlığı öne çıkıyor.
Bu tür araştırmalar her ne kadar heyecan verici görünse de, uzmanlar elde edilen verilerin bireysel bir sağlık veya yaşam tavsiyesi olarak algılanmaması gerektiğinin altını kalın çizgilerle çiziyor.
Araştırma ekibinden Epigenetik Uzmanı Miina Ollikainen, bu sonuçların geniş kitleler üzerindeki genel bir istatistiksel eğilimi gösterdiğini belirterek çok net bir uyarıda bulunuyor: "Hiçbir kadın sadece bu araştırmanın bulgularına dayanarak çocuk sahibi olma konusundaki kişisel planlarını, hayallerini veya isteklerini değiştirmemelidir."
Genetik, beslenme, stres ve yaşam tarzı gibi sayısız faktör ömrümüzü etkilemeye devam ediyor. Ancak bu araştırma, insan doğasının ve biyolojik evrimin kendi içindeki o hassas enerji dengesini nasıl kurduğunu anlamamız açısından muazzam bir pencere açıyor.